مؤلف مجهول

37

ظفرنامه خسروى ( شرح حكمروايى سيد امير نصر الله بهادر سلطان بن حيدر بر بخارا وسمرقند ، 1277 - 1242 ه . ق ) ( فارسى )

نمانده است . وى در بسيار جاى از كتاب خود ، چنانچه برگهاى 6 « الف » ، 17 « ب » ، 72 « ب » ، 98 « ب » ، و . . . از غارت و تاراجهاى لشكر بخارا سخن به ميان آورده است . وى گاهى اين را هم به قلم داده كه چنين تاراجها به دستور خود امير صورت مىبست ، چنانچه لشكر بخارا هنگام يورش خود به خوقند در 1841 م ، كان بادام را اشغال نمود . توجه فرمائيد به پاره‌اى از بيان آن اشغال : « شهنشاه با تمكين در آن سرزمين تا به سه روز توقف نموده استراحت فرمود و بعضى از لشكريانى كه برحسب الفرمايش عالى به اطراف جوانب آن حدود از براى تاخت و تاراج رفته بودند مظفر و منصور با غنايم نامحصور از اشتر و اسب و گاو و گوسفند فراوان از حيز امكان بيرون به لشكرگاه رسيدند و در آن منزل چندان مال و مواشى به دست افتاده بود كه پاى تقرير و تحرير اصلا به سرحد آن نرسد » ( برگ 86 « ب » ) . اخبار فراوانى از خراب كرده شدن شهرها و روستاها و حصارها و باغات ، از كشتار و سوختارها ، از فرونشاندن بيرحمانهء عصيانها ، به اسارت بردنها ، از انواع ماليات سنگين درج يافته است . نويسندهء كتاب واژه‌هاى تركى و مغولى را نيز به عنوان اصطلاح فراوان به كار برده است ، به مانند : « آق اويلى » « 1 » ، « كنگاش » ، « تارتوق » ، « يورش » ، « ايل » ، « ايل و اولوس » ، « ايلچى » ، « يسو » ( صف ) ، « يغما » ، و . . . گاهى جمله و حتى پاره‌هايى در حاشيه نوشته شده‌اند . اين حال در بخش پايانى

--> ( 1 ) . ل . بداگوف واژهء « آق اويلى » را « داراى خانهء سفيد » ترجمه كرده است ( نك : L . Budagov . Sravnitelniy slovar turetsko - tatarskix nareciy . - snb , t . 1 , 1869 , s . 66 ) . و اما و . ل . و ياتكين اين اصطلاح را به معنى « تبعيد » دانسته است ( نك : V . L . Viyatkin . Karsinskiy okrug , organizatsiya v niyom voyska i sobitiya v period 1215 - 1217 ( 1800 - 1803 ) . godov . - Taskent i , 1928 , s . 24 - 25 ) . - از « ظفرنامهء خسروى » نيز چنان برمىآيد كه اين قوم تبعيد شدگانند . و اما بعضى از مؤلفان ديگر آن را به معنى گروگان هم استفاده كرده‌اند ، نك : ميرزا عظيم سامى . تاريخ سلاطين منغيتيه . . . ، ص 42 ، 43 ؛ Materiali po istorii torkmen i Turkmenii . - M . - L . , 1937 , T . 2 , S . 600 .